SMART-KONTRAKTLAR (AQLLI SHARTNOMALAR): AN’ANAVIY SHARTNOMALAR O‘RNINI BOSA OLADIMI VA HUQUQIY NIZOLARDA ULARNING O‘RNI QANDAY?

Abstract

Smart-kontraktlar blokcheyn texnologiyasi asosida avtomatik ravishda bajariladigan dasturiy kod shaklidagi shartnomalar hisoblanadi. Ular an’anaviy shartnomalarga nisbatan tezlik, shaffoflik va xarajatlarning pasayishi jihatidan afzalliklarga ega bo‘lsa-da, huquqiy tabiati, o‘zgartirish imkonsizligi va kod xatolari tufayli ko‘plab muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu maqolada smart-kontraktlarning an’anaviy shartnomalar bilan taqqosi, O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksidagi huquqiy holati chuqur tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba, xususan UNCITRALning Automated Contracting bo‘yicha Model Law si bilan solishtiriladi. Tadqiqot natijasida smart-kontraktlarning an’anaviy shartnomalarning to‘liq o‘rnini bosa olmasligi, huquqiy nizolarda ularning o‘rni va milliy qonunchilikdagi mavjud bo‘shliqlar aniqlanadi hamda ularni bartaraf etish yo‘llari bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.