MIYADAGI ENG SIRLI DASTUR: NEGA BIZ TUSH KO'RAMIZ? NEYROBIOLOGIK MEXANIZMLAR VA KOGNITIV FUNKSIYALARNING TIZIMLI TAHLILI

Authors

  • Nazarova Sevinch Toshkent Amaliy Fanlar Universiteti, pedagogika fakulteti, psixologiya yoʻnalishi 2-kurs talabasi Elektron pochta: [email protected] Author

Keywords:

REM fazasi, neyrobiologiya, kognitiv neyromodellashtirish, tush ko'rish mexanizmlari, miya arxitekturasi, neyroplastiklik, sinaptik gomeostaz, gippokamp, amigdala, neyromediatorlar, emotsional regulyatsiya, bashoratli xavf-kalibrlash gipotezasi, posttravmatik stress buzilishi (PTSD).

Abstract

Ushbu tadqiqot ishida inson neyrobiologiyasi, neyrofiziologiyasi va kognitiv psixologiyasining eng murakkab hamda munozarali muammolaridan biri — tush ko'rish fenomenining fundamental funksiyalari va molekulyar-neyronal mexanizmlari tizimli tahlil qilinadi. Maqolada uyquning REM (Tez ko'z harakati) va NREM (Sekin uyqu) fazalarida kechadigan bioelektrik faollik, neyromediatorlar (atsetilxolin, noradrenalin, serotonin) balansi hamda markaziy nerv tizimining turli strukturalari (gippokamp, amigdala, neokorteks, prefrontal korteks) o'rtasidagi funksional interaksiyalar zamonaviy neyrovizualizatsiya (fMRT, PET, EEG) ma'lumotlari asosida yoritilgan. Tush ko'rishning sinaptik gomeostaz, xotirani konsolidatsiya qilish, emotsional regulyatsiya ("tungi psixoterapiya") hamda evolyutsion-adaptiv simulyatsiya jarayonlaridagi roli ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Mavjud nazariyalarni yagona neyrokimyoviy asos atrofida birlashtiruvchi yangi integrativ gipoteza — "Bashoratli xavf-kalibrlash modeli" — taklif etilib, uning tekshirilishi mumkin bo'lgan bashoratlari keltirilgan. Shuningdek, neyropsixoanaliz va kognitiv neyromodellashtirishning zamonaviy konseptlari sintez qilinib, tush ko'rish funksiyalarining buzilishi bilan bog'liq patologik holatlar (PTSD, depressiya) tahlil etilgan.

References

1. Freud, S. (1900). The Interpretation of Dreams. Leipzig & Vienna: Franz Deuticke.

2. Aserinsky, E., & Kleitman, N. (1953). Regularly occurring periods of eye motility, and concomitant phenomena, during sleep. Science, 118(3062), 273-274.

3. Hobson, J. A., & McCarley, R. W. (1977). The brain as a dream state generator: An activation-synthesis hypothesis of the dream process. American Journal of Psychiatry, 134(12), 1335-1348.

4. Solms, M. (2000). Dreaming and REM sleep are controlled by different brain mechanisms. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 843-850.

5. Walker, M. (2017). Why We Sleep: Unlocking the Power of Sleep and Dreams. New York: Scribner. pp. 190-234.

6. Tononi, G., & Cirelli, C. (2014). Sleep and the price of plasticity: from synaptic and cellular homeostasis to memory consolidation and integration. Neuron, 81(1), 12-34.

7. Revonsuo, A. (2000). The reinterpretation of dreams: An evolutionary hypothesis of the function of dreaming. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 877-901.

8. Friston, K. (2010). The free-energy principle: a unified brain theory?. Nature Reviews Neuroscience, 11(2), 127-138.

9. Crick, F., & Mitchison, G. (1983). The function of dream sleep. Nature, 304(5922), 111-114.

Downloads

Published

2026-10-07