Recent scientific discoveries and methodological research
The Proceedings of the scientific conference on multidisciplinary research are an electronic conference series. The materials of this conference publish the original research work presented by the conference participants.
COPYRIGHT ISSUES, LEGAL REGIME, AND CRIMINAL LIABILITY CONCERNING ANTHOLOGIES SELECTED AND COMPILED BY ARTIFICIAL INTELLIGENCE
Ushbu ilmiy maqolada sun’iy intellekt (AI) algoritmlari va generativ tizimlari tomonidan materiallarni saralash, tizimlashtirish hamda jamlash orqali tuzilgan antologiyalar (jamlama asarlar)ga nisbatan mualliflik huquqining paydo bo‘lishi, ularning fuqarolik-huquqiy rejimi, subyektlik muammolari hamda intellektual mulk sohasidagi jinoiy javobgarlik masalalari chuqur ilmiy-nazariy va qiyosiy-huquqiy nuqtai nazardan tahlil etiladi. Tadqiqotda AI algoritmik tanlovi asosida shakllantirilgan to‘plamlarda "tuzuvchilik mehnatining ijodiylik mezonlari" (originality and creative selection criteria), inson omilining ishtirok darajasi (human authorship requirement), algoritmik kontentning fuqarolik muomalasidagi o‘rni hamda bunday asarlarni noqonuniy ozlashtirish yoki tarqatishda jinoiy javobgarlik subyektini aniqlash mexanizmlari yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik va Jinoyat kodekslari, "Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida"gi Qonuni, shuningdek AQSh (Feist Publications doktrinasi), Yevropa Ittifoqi (EI AI Act) va xalqaro sud amaliyotlari bazasida taklif hamda tavsiyalar ishlab chiqilgan.
YANGI O‘ZBEKISTON SHAROITIDA RAQAMLI ANTOLOGIYALAR (DIGITAL ANTHOLOGIES) VA E-LIBRARY PLATFORMALARIDA ELEKTRON TARQATISHNING HUQUQIY REJIMI
Ushbu ilmiy maqolada Yangi O‘zbekiston sharoitida raqamli antologiyalar va e-Library (elektron kutubxona) platformalarida intellektual mulk obyektlarini elektron tarqatish hamda muhofaza qilishning fuqarolik-huquqiy va xalqaro-huquqiy rejimi ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan mukammal va atroflicha tahlil etiladi. Tadqiqotda Internet tarmog‘ida raqamli antologiyalarni ochiq foydalanishga (Open Access) joylashtirishning huquqiy mexanizmlari, mualliflar hamda tuzuvchilarning mutlaq mulkiy va shaxsiy nomulkiy huquqlari o‘zaro nisbati, shuningdek, Raqamli huquqlarni boshqarish (DRM — Digital Rights Management) va Texnik muhofaza choralari (TPM — Technical Protection Measures) institutlarining qonunchilikdagi o‘rni hamda samaradorligi yoritilgan. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, "Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida"gi Qonuni, WIPO ning Mualliflik huquqi bo‘yicha Shartnomasi (WCT), AQSh va Yevropa Ittifoqining qiyosiy-huquqiy tajribasi tahlili asosida milliy qonunchilikni takomillashtirish yuzasidan konseptual taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
JAMOAT MULKI (PUBLIC DOMAIN) ZONASIDAGI ASARLARDAN ANTOLOGIYA TUZISHNING HUQUQIY CHEGARALARI
Mazkur ilmiy maqolada jamoat mulki (Public Domain) maqomiga o‘tgan intellektual mulk ob’yektlari va badiiy-ilm-fan asarlaridan antologiya hamda to‘plamlar shakllantirishning huquqiy rejim va chegaralari ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot markazida asarlarning mulkiy muhofaza muddatlari tugaganidan so‘ng ularni umumlashtirish, tizimlashtirish hamda qayta nashr etish jarayonida mualliflikning shaxsiy nomulkiy huquqlari — mualliflik nomi, mualliflik huquqi hamda asar daxlsizligi (obro‘ va qadr-qimmatni muhofaza qilish) prinsiplariga rioya etish muammolari o‘rganilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi, «Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida»gi Qonuni, shuningdek Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish bo‘yicha Bern konvensiyasi va Butunjahon mualliflik huquqi konvensiyasi normalari negizida xalqaro hamda milliy huquqiy tajriba qiyosiy-huquqiy metod yordamida tahlil qilingan. Maqola yakunida jamoat mulkidagi asarlarni tahrir qilish, qisqartirish hamda ulardan hosilaviy asarlar va to‘plamlar yaratishda yuzaga keladigan huquqiy kolliziyalarni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy-nazariy xulosalar va metodik tavsiyalar berilgan.
XO’JALIK YURITUVCHI SUBYEKTLARDA ASOSIY VOSITALAR XAMDA NOMODDIY AKTIVLAR XISOBI VA UNI OCHIB BERISH BHXS MISOLIDA
Maqolada tijorat banklarida buxgalteriya xisobi va hisobotida, Asosiy vositalar hisobi va nomoddiy aktivlar xisobi, uni ochibberishning BHXS misolida, bunda asosan hisobotni ishlab chiqishga asos bo‘luvchi asosiy xujjatlar haqida ham ma’lumotlar berilgan.
TRANSLATION STRATEGIES AND EQUIVALENCE PROBLEMS OF PHRASAL VERBS IN UZBEK AND ENGLISH
This article examines the translation strategies applied to English phrasal verbs when rendered into Uzbek, and the equivalence problems that arise from the structural and semantic asymmetry between the two languages. English phrasal verbs, as highly idiomatic and polysemantic units, often lack direct one-word equivalents in Uzbek, an agglutinative language that expresses similar meanings through analytic verb constructions or affixation. The study classifies the main translation strategies — literal translation, functional substitution, descriptive translation, and omission/compensation — and evaluates their effectiveness in achieving semantic and pragmatic equivalence. The findings suggest that full equivalence is rarely achieved at the lexical level, and translators must rely on contextual and functional equivalence strategies instead.
ПСИХОЛОГО-КРИМИНАЛИСТИЧЕСКИЕ ОСОБЕННОСТИ РАССЛЕДОВАНИЯ МОШЕННИЧЕСТВА, СОВЕРШАЕМОГО ЖЕНЩИНАМИ: СОВРЕМЕННЫЕ ТЕНДЕНЦИИ И ТАКТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ
В статье исследуются современные психолого-криминалистические особенности расследования мошенничества, совершаемого женщинами, с учетом трансформации способов совершения преступлений в условиях цифровизации общественных отношений. На основе комплексного анализа криминалистических, криминологических и психологических подходов раскрываются особенности личности женщины-мошенницы, мотивационные механизмы преступного поведения, влияние социальных ролей на формирование преступного умысла, а также наиболее эффективные тактические приемы расследования данной категории уголовных дел. Особое внимание уделено применению психологического профилирования, когнитивного интервью, поведенческого анализа, методов выявления манипулятивного поведения и современных средств цифровой криминалистики. Обосновывается необходимость разработки дифференцированной методики расследования мошенничества, совершаемого женщинами, основанной на интеграции достижений криминалистики, юридической психологии и информационных технологий.
TEMIR YOʻL AVTOMATIKA VA TELEMEXANIKA TIZIMLARIDA MANYOVR SVETOFORLARINI BOSHQARUVCHI TERISH GURUHI TEXNIKAVIY VOSITALARINING ISHINI TADQIQ ETISH VA ULARNING MATEMATIK TARIFI
Temir yoʻl stansiyalarida manyovr svetoforlarini boshqaruvchi NM2P va NM2AP bloklarining tuzilayotgan marshrutdagi aniq topologik pozitsiyalarini inobatga olgan holda matematik modelini ishlab chiqish mazkur bloklarning funksional faoliyatini optimallashtiruvchi algoritmlarni sintez qilish imkoniyatini taqdim etadi. Tadqiqotning maqsadi-manyovr svetoforlarini boshqaruvchi bloklar ishini tizimli tahlil qilish va ularning funksional xususiyatlarini chuqur oʻrganish imkonini beruvchi, chekli avtomatlar nazariyasi asosida matematik modelni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot obyekti sifatida temir yoʻl avtomatikasi va telemexanikasi tizimlarining manyovr svetoforlarini boshqarish terish guruhi bloklari tanlangan. Qoʻyilgan ilmiy-texnik vazifani yechish uchun asosiy tadqiqot metodi sifatida chekli avtomatlar nazariyasiga asoslangan formal modellashtirish usulidan foydalanildi
DILATATSION KARDIOMIOPATIYA: KASALLIK PATOGENEZI, DIAGNOSTIKASI VA DAVOLASHNING INNOVATSION USULLARI
Dilatatsion kardiomiopatiya (DKMP) yurak mushagining birlamchi kasalliklaridan biri bo‘lib, chap yoki ikkala qorinchaning kengayishi hamda sistolik funksiyasining pasayishi bilan tavsiflanadi. Mazkur kasallik yurak yetishmovchiligi, og‘ir ritm buzilishlari va to‘satdan yurak o‘limining asosiy sabablaridan biri hisoblanadi. So‘nggi yillarda molekulyar genetika, tasviriy diagnostika va farmakoterapiya sohasida erishilgan yutuqlar DKMPni erta aniqlash hamda davolash samaradorligini sezilarli darajada oshirdi. Xususan, genetik testlarning amaliyotga keng joriy etilishi, yurak magnit-rezonans tomografiyasining diagnostik imkoniyatlari, biomarkerlardan foydalanish va zamonaviy dori vositalarining qo‘llanilishi kasallikni boshqarishda yangi bosqichni boshlab berdi. Shu bilan birga, implantatsiya qilinadigan kardioverter-defibrillyatorlar, kardial resinxronizatsion terapiya, chap qorincha yordamchi qurilmalari va yurak transplantatsiyasi kabi yuqori texnologik usullar og‘ir kechuvchi bemorlarda yashash davomiyligi hamda hayot sifatini yaxshilashga xizmat qilmoqda. Ushbu maqolada dilatatsion kardiomiopatiyaning etiologiyasi va patogenezi, zamonaviy diagnostik yondashuvlari, innovatsion davolash usullari hamda istiqbolli ilmiy yo‘nalishlar tahlil qilinadi. Shuningdek, kasallikni erta aniqlash, individual davolash strategiyasini tanlash va prognozni yaxshilashda dalillarga asoslangan tibbiyot tamoyillarining ahamiyati yoritiladi.
ЎЗБЕКИСТОН ФУҚАРОЛАРИНИНГ ЧЕТ ЭЛ ДАВЛАТЛАРИДА ДИНИЙ ЭКСТРЕМИСТИК ОҚИМ ТАЪСИРИГА ТУШИБ ҚОЛИШИНИНГ ТУШУНЧАСИ, МОҲИЯТИ ВА АҲАМИЯТИ
Мазкур мақолада Ўзбекистон фуқароларининг чет эл давлатларида диний экстремистик оқимлар таъсирига тушиб қолишининг назарий-ҳуқуқий асослари, унинг криминологик хусусиятлари, ижтимоий-психологик омиллари ҳамда миллий хавфсизликка таъсири комплекс таҳлил қилинган. Шунингдек, радикаллашув жараёнининг босқичлари, меҳнат миграцияси шароитида экстремистик ғояларнинг тарқалиш механизмлари, халқаро тажриба ва профилактиканинг замонавий усуллари ёритилган. Муаллиф экстремизмнинг олдини олиш соҳасида ҳуқуқий, ташкилий ва ижтимоий механизмларни такомиллаштириш бўйича илмий таклифларни илгари суради.
YANGI O‘ZBEKISTONNI BARPO ETISHDA MA’NAVIY QADRIYATLARNING JAMIYAT TARAQQIYOTIDAGI O‘RNI
Mazkur maqolada Yangi Oʻzbekistonni barpo etish jarayonida maʼnaviy qadriyatlarning jamiyat taraqqiyotidagi oʻrni tahlil qilinadi. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarning fuqarolik jamiyatini rivojlantirish, yoshlar maʼnaviyatini yuksaltirish, milliy oʻzlikni anglash hamda ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashdagi ahamiyati ilmiy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, maʼnaviy qadriyatlarning zamonaviy islohotlar bilan uygʻunligi va ularning Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasidagi oʻrni asoslab berilgan.
HYGIENIC RATIONALE FOR OPTIMIZING THE INTEGRATED ASSESSMENT OF DRINKING WATER QUALITY BASED ON THE WATER QUALITY INDEX
At the current stage of environmental hygiene development in Uzbekistan, one of the priority research areas is the development and application of methods for the integrated assessment of drinking water quality. According to the hygienic requirements currently in force in the country, “drinking water shall be epidemiologically and radiologically safe, harmless in terms of its chemical composition, and possess acceptable organoleptic properties” (O‘zMSt 133:2024. Drinking Water. Hygienic Requirements for the Quality of Water Supplied through Centralized Drinking Water Supply Systems. Quality Control). In accordance with this classical definition, drinking water quality is determined by four major hygienic criteria: microbiological, radiological, sanitary-toxicological, and organoleptic indicators.
Аллоҳ ўзини ояти каримасида: “ бас, ўзингиз хуш кўрган аёллардан икки, уч, тўртини никоҳлаб олинг. Агар адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, биттани” деб марҳамат қилган.
TARAQQIYOT STRATEGIYASI ASOSIDA OLIY TA‘LIM MUASSASALARIDA ILMIY -TADQIQOT FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining Taraqqiyot strategiyasi doirasida oliy ta’lim muassasalarida ilmiy-tadqiqot faoliyatini rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari va istiqbollari tahlil qilingan. Ilm-fan, ta’lim va ishlab chiqarish integratsiyasini kuchaytirish, innovatsion faoliyatni qo‘llab-quvvatlash, ilmiy salohiyatni oshirish hamda xalqaro ilmiy hamkorlikni kengaytirish masalalari yoritilgan. Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida ilmiy tadqiqotlar samaradorligini oshirish, yosh olimlarni qo‘llab-quvvatlash va zamonaviy ilmiy infratuzilmani rivojlantirishning strategik ahamiyati asoslab berilgan.
IQTISODIY SUD ISHLARINI YURITISHDA RAQAMLASHTIRISH VA ELEKTRON PROTSESSUAL HUJJATLAR ALMASHINUVINING HUQUQIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasining Iqtisodiy protsessual kodeksi asosida iqtisodiy sud ishlarini yuritishda raqamlashtirish jarayonlari va elektron protsessual hujjatlar almashinuvining huquqiy ahamiyati tahlil qilinadi. Maqolada iqtisodiy sudga elektron shaklda murojaat qilish, iqtisodiy ishni elektron shaklda shakllantirish, elektron raqamli imzo orqali hujjatlarni tasdiqlash, sud hujjatlarini elektron tarzda rasmiylashtirish, raqamli dalillarni protsessual baholash hamda elektron ma’lumotlarning iqtisodiy sudlovdagi o‘rni ilmiy-huquqiy jihatdan yoritiladi. Shuningdek, sud tizimining raqamlashtirilishi odil sudlovga erishish imkoniyatlarini kengaytirishi, protsessual muddatlarni qisqartirishi, hujjatlar almashinuvining tezkorligini oshirishi va tadbirkorlik subyektlari huquqlarini samarali himoya qilishga xizmat qilishi asoslab beriladi.
DAVLAT MOLIYASIDA SHAFFOFLIKNI OSHIRISH, RAQAMLASHTIRISH VA MOLIYAVIY NAZORATNI KUCHAYTIRISH ORQALI ISROFGARCHILIKNI KAMAYTIRISH YO‘LLARI
Mazkur tezisda davlat moliyasida shaffoflikni ta'minlash, raqamli texnologiyalarni joriy etish hamda moliyaviy nazoratni takomillashtirish orqali budjet mablag‘laridan foydalanish samaradorligini oshirish masalalari yoritilgan. Davlat moliyasida uchraydigan isrofgarchilikning asosiy sabablari tahlil qilinib, ularni bartaraf etishning zamonaviy mexanizmlari taklif etilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, raqamlashtirish, ochiq budjet tizimi, elektron davlat xaridlari va ichki audit tizimini rivojlantirish davlat mablag‘laridan foydalanish samaradorligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi.
DAVLAT MOLIYASINI BOSHQARISH TIZIMI VA UNDA ISROFGARCHILIK YUZAGA KELISHINING ASOSIY SABABLARI
Ushbu maqolada davlat moliyasini boshqarish tizimining nazariy va amaliy asoslari hamda ushbu tizimda isrofgarchilikning yuzaga kelishiga sabab bo'luvchi omillar kompleks tahlil qilinadi. Davlat budjeti mablag'laridan samarali foydalanishni ta'minlash, moliyaviy intizomni mustahkamlash va davlat xarajatlari ustidan nazorat mexanizmlarini takomillashtirish bugungi kunda iqtisodiy siyosatning ustuvor yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Tadqiqot davomida ilmiy adabiyotlar, milliy qonunchilik hujjatlari, xalqaro tashkilotlarning tavsiyalari hamda iqtisodiy tahlil usullaridan foydalanildi. Tadqiqot natijasida davlat moliyasida isrofgarchilikning asosiy sabablari tizimlashtirildi, ularni kamaytirishning tashkiliy, huquqiy va institutsional mexanizmlari ishlab chiqildi. Maqolada davlat moliyasini raqamlashtirish, ochiq budjet tizimini rivojlantirish, ichki va tashqi audit samaradorligini oshirish hamda natijadorlikka asoslangan budjetlashtirishni keng joriy etish bo'yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
NUTQIY AKT VA BADIIY AXBOROT: PRAGMATIK YONDASHUV
Mazkur maqolada badiiy diskursda nutqiy aktlarning axborot uzatish imkoniyatlari pragmatik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Nutqiy aktlarning faqat kommunikativ harakat sifatidagi emas, balki badiiy matnning mazmuniy va estetik qatlamlarini shakllantiruvchi pragmatik vosita sifatidagi o‘rni yoritiladi. Tadqiqotda nutqiy aktlar orqali yuzaga chiqadigan psixologik, ijtimoiy va lingvomadaniy axborotning o‘ziga xos xususiyatlari ochib beriladi. Shuningdek, Jamol Kamol she’riyati misolida nutqiy aktlarning lirik qahramon ruhiyati, muallif pozitsiyasi va milliy qadriyatlarni ifodalashdagi informatsion salohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari badiiy diskurs pragmatikasini hamda nutqiy akt nazariyasining badiiy matn tahlilidagi imkoniyatlarini kengroq yoritishga xizmat qiladi.
YENGIL ATLETIKA BILAN SHUG‘ULLANUVCHI BOLALARDA SHAXSIY XUSUSIYATLAR VA MOTIVATSIYA
Mazkur maqolada atletika yo‘nalishida faoliyat olib borayotgan sportchilarning shaxsiy xususiyatlari hamda ularning muvaffaqiyat motivatsiyasiga ta’siri ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda sportchilarning psixologik xususiyatlari, jumladan, irodaviy sifatlar, emotsional barqarorlik, tashabbuskorlik va o‘ziga bo‘lgan ishonch kabi omillarning sport natijalariga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, sportchilarning muvaffaqiyatga intilish darajasi, ichki motivatsiyasi va raqobatbardoshlik xususiyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan. Tadqiqot jarayonida zamonaviy psixologik metodlar va statistik tahlil usullaridan foydalanilib, sportchilarning turli ijtimoiy va demografik ko‘rsatkichlariga ko‘ra farqlari aniqlangan. Olingan natijalar sportchilarning shaxsiy xususiyatlari va muvaffaqiyat motivatsiyasi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjud ekanligini ko‘rsatadi.
Mazkur maqolada O’zbekiston Qahramoni Abdulla Oripovning “Men nechun sevaman O’zbekistonni” nomli she’ri tahlil qilinadi.
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA MILLIY VA UMUMINSONIY QADRIYATLARNING SHAKLLANISH JARAYONI
Maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy va umuminsoniy qadriyatlarning shakllanish jarayoni psixologik-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilingan. Shaxs qadriyatlar tizimining poydevori aynan ilk bolalik davrida qo'yilishi, bu jarayonning bosqichliligi, undagi yetakchi omillar (oila, maktabgacha ta'lim tashkiloti, ijtimoiy muhit) va samarali pedagogik vositalar (o'yin, og'zaki ijod, milliy an'analar, badiiy faoliyat) ko'rib chiqilgan. Milliy va umuminsoniy qadriyatlarning o'zaro uyg'unligini ta'minlash zarurati asoslab berilgan.
BOLALAR VA O‘SMIRLAR SPORT MAKTABLARIDA (BO‘SM) BASKETBOL BO‘YICHA SELEKSIYA ISHLARINI TO‘G‘RI TASHKIL ETISH TIZIMI
Ushbu maqolada Bolalar va o'smirlar sport maktablarida (BO'SM) basketbol turlari bo'yicha yosh iqtidorlarni saralash (seleksiya) tizimini to'g'ri tashkil etish masalalari yoritilgan. Tadqiqot IMRAD talablari asosida shakllantirilgan bo'lib, unda mahalliy olimlarning sport pedagogikasi bo'yicha yondashuvlari xorijiy mutaxassislarning genetik prognozlash va biologik yoshni aniqlash kabi zamonaviy omillari bilan qiyosiy tahlil qilingan.
Futbol bugungi kunda dunyodagi eng ommabop va keng tarqalgan sport turlaridan biri hisoblanadi. U nafaqat sport musobaqasi, balki ijtimoiy, madaniy va tarbiyaviy ahamiyatga ega bo‘lgan murakkab ijtimoiy hodisa sifatida ham e’tirof etiladi. Millionlab insonlar futbol bilan shug‘ullanadi, uni tomosha qiladi va qo‘llab-quvvatlaydi. Futbolning jahon miqyosidagi ommaviyligi uning jamiyat hayotining turli sohalariga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini yanada kengaytirmoqda.Har qanday ijtimoiy hodisani chuqur anglash uchun uning kelib chiqishi va rivojlanish tarixini o‘rganish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan futbolning genezesi, ya’ni paydo bo‘lish manbalari va shakllanish jarayonlarini tahlil qilish dolzarb masalalardan biridir. Futbolning ilk ko‘rinishlari qadimgi Xitoy, Yunoniston, Rim hamda boshqa sivilizatsiyalar tarixida uchraydi. Turli xalqlarning to‘p bilan o‘ynaladigan o‘yinlari keyinchalik zamonaviy futbolning shakllanishiga zamin yaratgan. XIX asrga kelib Angliyada futbol qoidalarining standartlashtirilishi natijasida ushbu o‘yin mustaqil sport turi sifatida rivojlana boshladi. Futbolning evolyutsiyasi uning mazmun va mohiyatida yuz bergan o‘zgarishlar bilan chambarchas bog‘liqdir. Dastlab oddiy jismoniy mashg‘ulot va hordiq chiqarish vositasi sifatida qaralgan futbol vaqt o‘tishi bilan professional sport turi, xalqaro musobaqalar tizimi va yirik ijtimoiy institutga aylandi. Zamonaviy futbol yuqori darajadagi jismoniy tayyorgarlik bilan bir qatorda taktik fikrlash, strategik rejalashtirish va jamoaviy hamkorlikni ham talab etadi. Shu sababli futbolning rivojlanish jarayonini faqat sport nuqtai nazaridan emas, balki ijtimoiy-falsafiy, pedagogik va madaniy jihatlardan ham o‘rganish zarur.Bugungi kunda futbol yosh avlodni sog‘lom turmush tarziga yo‘naltirish, ularda vatanparvarlik, intizom, mas’uliyat va jamoaviylik kabi fazilatlarni shakllantirishning muhim vositalaridan biri hisoblanadi. Shuningdek, futbol mamlakatlar o‘rtasidagi do‘stlik aloqalarini mustahkamlash, milliy g‘urur va birdamlikni rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Jahon futbolida ilm-fan va texnologiyalar yutuqlarining keng qo‘llanilishi esa ushbu sport turining yanada takomillashib borayotganidan dalolat beradi.Mazkur maqolaning maqsadi futbol tushunchasining mazmun-mohiyatini ochib berish, uning tarixiy genezesi va evolyutsion rivojlanish bosqichlarini ilmiy jihatdan tahlil qilish hamda zamonaviy jamiyatdagi o‘rni va ahamiyatini yoritishdan iboratdir.
NEMIS TILSHUNOSLIGIDA O‘ZLASHMA VA CHET SO‘ZLARNING LINGVISTIK XUSUSIYATI
Maqolada nemis tilshunosligi misolida til boyishining asosiy manbasi — o‘zlashma va chet so‘zlar haqida so‘z yuritiladi. Xorijiy so‘zlarning qabul qiluvchi til tizimiga (fonetik, grammatik, semantik) moslashish mezonlari o‘rganilib, taniqli nemis va rus tilshunoslarining bu boradagi ilmiy qarashlari qiyosiy yoritilgan.
NOTO‘LIQ OILA MUHITIDA TARBIYALANAYOTGAN O‘QUVCHILARNING IJTIMOIY-DEVIANT LATENTLIGI: PROFILAKTIKANI TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Maqolada noto‘liq oila muhitida tarbiyalanayotgan o‘quvchilarning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari va ularda deviant xulq-atvor shakllanishining oldini olish masalalari tahlil qilingan. Tadqiqotda noto‘liq oila farzandlarining jamiyatga moslashuvida maktab, mahalla va psixologik xizmat hamkorligini ko‘zda tutuvchi klasterli yondashuvning afzalliklari asoslab berilgan.
SOG‘LOM TURMUSH TARZI VA UNING FOYDALI AHAMIYATI
Ushbu maqolada sog‘lom turmush tarzi va to‘g‘ri ovqatlanishning nazariy va amaliy jihatlari, ular kasalliklarning oldini olish va aholi salomatligini mustahkamlashdagi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqilgan. Sog‘lom turmush tarzining asosiy komponentlari aniqlangan: muntazam jismoniy faollik, mehnat va dam olishning ratsional rejimi hamda to‘g‘ri ovqatlanish prinsiplari, jumladan energiya muvozanati, makro- va mikroelementlarning nisbati, ratsionning xilma-xilligi va ovqatlanish tartibiga rioya qilish.
SHAXSIY UY XO‘JALIGI VA BYUDJETNI BOSHQARISH: MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHNING MUHIM OMILI
Mazkur maqolada shaxsiy uy xo‘jaligi byudjetini samarali boshqarishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Oilaviy daromad va xarajatlarni rejalashtirish, moliyaviy savodxonlikni rivojlantirish, jamg‘arma shakllantirish hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar yordamida shaxsiy moliyani boshqarishning ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, iqtisodiy beqarorlik sharoitida oilaviy byudjetni oqilona yuritish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berilgan.
SOHIBQIRON DIPLOMATIYASI:G’ARB Va ShARQNI BOG’LAGAN KO’PRIK.
Amir Temur va Temuriylar davri Vatanimiz xalqlarining hayotiy taqdirida, ularning ijtimoiy taraqqiyotning yuksak marralariga koʻtarilib borishlari davomida oʻchmas iz qoldirgan alohida bir tarixiy bosqich boʻldi. Mazkur maqolada Amir Temur saltanatining tashqi siyosati va xalqaro maydondagi diplomatik aloqalari tahlil qilinadi. Bundan tashqari Sohibqironning Yevropa hukmdorlari, Xitoy va qoʻshni davlatlar bilan olib borgan elchilik munosabatlarini tarixiy manbalar asosida yoritilgan. Maqolada diplomatik yozishmalar, elchilarning qabul qilish marosimlari va osha davr xalqaro huquq normalarining shakllanishi masalalariga alohida e'tibor qaratilgan.
ВЛИЯНИЕ НОРМ КАПЕЛЬНОГО ОРОШЕНИЯ НА ВЫХОД ВИНА, ПРОИЗВЕДЁННОГО ИЗ ТЕХНИЧЕСКИХ СОРТОВ ВИНОГРАДА
В данной статье изучено влияние различных норм капельного орошения на выход виноматериала из виноградных сортов винного направления Баян ширей и Ркацители. Исследования проводились в 2023–2025 годах на опытных участках Научно-исследовательского института садоводства, виноградарства и виноделия имени академика М. Мирзаева. В опытах применялись нормы капельного орошения 200, 300, 400, 500 и 600 м³/га, а из урожая каждого варианта было произведено вино из расчёта 10 кг винограда. Результаты исследований показали положительное влияние капельного орошения на выход виноматериала. Наибольший выход вина у обоих сортов был получен при норме орошения 400 м³/га и составил 6,63 л у сорта Баян ширей и 6,41 л у сорта Ркацители. Данные показатели превысили контрольный вариант соответственно на 4,8 и 3,4 %. Установлено, что применение капельного орошения с нормой 400 м³/га способствует получению большего количества виноматериала и повышению эффективности производства винограда винного назначения.
ABDURASHID NURMURODOVNING "QON HIDI" ROMANIDA URUSH TRAVMASI, INSON RUHIYATI VA AXLOQIY TANLOV MUAMMOSINING BADIIY-FALSAFIY TALQINI
Ushbu maqolada zamonaviy o'zbek nasrining yorqin namoyandalaridan biri Abdurashid Nurmurodovning "Qon hidi" romani tarixiy-qiyosiy, biografik va psixoanalitik metodlar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — romanda aks etgan urush travmasi, inson ruhiyatining chegara holatlari hamda qahramonning axloqiy tanlov muammosi badiiy vositalar orqali qanday ifodalanganini ilmiy jihatdan asoslashdan iborat. Maqolada asar syujet-kompozitsion qurilishi, obrazlar tizimi, ramziy-metaforik qatlam (xususan, "qon hidi" timsolining ko'p qatlamli semantikasi) hamda muallifning badiiy uslubiga xos xususiyatlar batafsil yoritiladi. Shuningdek, Nurmurodov ijodi o'zbek urush mavzusidagi adabiy an'ana kontekstida qiyosiy nuqtai nazardan o'rganilib, uning milliy nasr taraqqiyotidagi o'rni belgilanadi. Tadqiqot natijalari romanning nafaqat badiiy-estetik, balki ijtimoiy-falsafiy ahamiyatini ham ochib beradi.
RUHIYAT TASVIRIDA POETIK UNSURLARNING O'RNI
Ushbu maqolada badiiy asarda inson ruhiy olamini tasvirlashda poetik unsurlarning tutgan o'rni ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Ruhiyat tasviri — badiiy psixologizmning markaziy unsuri bo'lib, u metafora, ramz, epitet, o'xshatish, ritm, tovush takrori kabi poetik vositalar orqali yuzaga chiqadi. Maqolada o'zbek va jahon adabiyoti namunalari asosida poetik unsurlarning ichki kechinmalarni ochishdagi badiiy-estetik ahamiyati yoritiladi.