AN’ANAVIY O‘ZBEK XONANDALIGI ILDIZLAR, USLUBLAR VA USTOZLIK AN’ANASI

Abstract

Ushbu maqolada an'anaviy o'zbek xonandalik san'atining asosiy yo'nalishlari, ijro xususiyatlari va tarixiy ildizlari yoritilgan. Mumtoz (maqom) xonandaligi, xalq qo'shiqchiligi (yallachilik), baxshichilik, marosim qo'shiqchiligi va tasavvufiy qo'shiqlar kabi yo'nalishlar tahlil qilingan. Maqolada Buxoro, Xorazm, Farg'ona-Toshkent va Qashqadaryo-Surxondaryo mintaqaviy maktablarining o'ziga xosligi, ularning repertuari va ijro uslublari ko'rib chiqilgan. An'anaviy xonandaning ovoz xususiyatlari  keng diapazon, avj (yuqori register), nim parda va mikrotonal ohanglar, ovoz bezaklari (nola, qoch, ishva) batafsil bayon etilgan. Shuningdek, an'anaviy xonandalikni saqlashda muhim rol o'ynaydigan usta-shogird an'anasi, og'zaki uzatish tizimi va uning tamoyillari ochib berilgan. Maqolada Yunus Rajabiy, Komiljon Otaniyozov, Munojot Yo'lchiyeva, baxshilar Po'lkan shoir, Fozil Yo'ldosh o'g'li kabi mashhur xonandalar ijodi tilga olingan, Shashmaqomning YuNESKO ro'yxatiga kiritilishi, mustaqillik yillaridagi davlat siyosati va bugungi kundagi muammolar tahlil qilingan. Maqola etnomusiqashunoslar, talabalar, vokal o'qituvchilari, madaniyat sohasi xodimlari va milliy meros bilan qiziquvchi keng kitobxonlar uchun mo'ljallangan.