MARGANES NANOKLASTERLI KREMNIY ASOSIDAGI KO‘P FUNKSIYALI DATCHIKNING MAGNIT MAYDON VA INFRAQIZIL NURLANISHGA SEZGIRLIGI

Authors

  • Sh.D. Tovarova tyutor, UBS universiteti Tovarova Shahnoza Dilshot qizi | e-mail: [email protected] | ORCID: 0009-0008-0400-8727 Author

Keywords:

kremniy, marganes nanoklasterlari, ko‘p funksiyali datchik, manfiy magnit qarshilik, magnit sezgirlik, fotoo‘tkazuvchanlik, infraqizil nurlanish, qoldiq fotoo‘tkazuvchanlik.

Abstract

Ushbu tezisda marganes nanoklasterlari bilan modifikatsiyalangan p-tipli kremniy asosidagi ko‘p funksiyali datchikning xona haroratida namoyon bo‘ladigan anomal manfiy magnit qarshiligi (MMQ) hamda infraqizil sohadagi fotojavobi tahlil qilinadi. Magistrlik tadqiqoti natijalariga ko‘ra, MMQ qiymati nanoklastersiz kremniyga nisbatan 250–300 marta katta bo‘lib, maksimal qiymati 500 % ga yetadi, magnit maydonga sezgirlik esa 95–107 %/T ni tashkil etadi. Fotoelektrik o‘lchovlarda hν = 0,2 eV energiyadan boshlab fototok bir zumda 2–3 tartibga sakrab o‘sib, anomal qoldiq fotoo‘tkazuvchanlik namoyon bo‘ladi — bu hodisa nanoklastersiz namunalarda kuzatilmaydi. Natijalar Mn nanoklasterli kremniyni bir vaqtning o‘zida magnit maydon va infraqizil nurlanishni qayd etuvchi ko‘p funksiyali yarimo‘tkazgich datchik sifatida qo‘llash imkoniyatini ko‘rsatadi.

References

1. Bakhadyrkhanov M.K., Ayupov K.S., Mavlonov G.Kh. et al. Photoconductivity of silicon with nanoclusters of manganese atoms // Russian Microelectronics. 2010. Vol. 39, No. 6. P. 401–404. DOI: 10.1134/S1063739710060041.

2. Bakhadyrkhanov M.K., Iliev H.M., Mavlonov G.Kh. et al. Silicon with magnetic nanoclusters of manganese atoms as a new ferromagnetic material // Technical Physics. 2019. Vol. 64, No. 3. P. 385–388. DOI: 10.1134/S1063784219030046.

3. Negative magnetoresistance in silicon doped with manganese // E3S Web of Conferences. 2023. Vol. 401. DOI: 10.1051/e3sconf/202340105094.

4. Photoconductivity of silicon with multicharged clusters of manganese atoms [Mn]4 // Surface Engineering and Applied Electrochemistry. 2010. Vol. 46, No. 3. P. 276–280. DOI: 10.3103/S1068375510030154.

5. Mavlonov G.Kh., Sattorov O.E., Asanov D., Tachilin S.A., Tovarova Sh.D. Poluchenie kremniya s magnitnymi nanoklasterami primesnykh atomov // III Mejdunarodnaya konferensiya «Nanostrukturnye poluprovodnikovye materialy v fotoenergetike». Tashkent, 2022. S. 400–403.

6. Tovarova Sh.D. Razrabotka mnogofunksionalnogo datchika fizicheskikh velichin: magistr. dissertatsiyasi. Toshkent, 2023.

7. Bakhadyrkhanov M.K., Sattarov O.É., Iliev Kh.M. et al. Stimulation of negative magnetoresistance by an electric field and light in silicon doped with boron and manganese // Semiconductors. 2005. Vol. 39, No. 7. P. 789–791. DOI: 10.1134/1.1992635.

8. Bakhadirkhanov M.K., Ayupov K.S., Mavlyanov G.Kh. et al. Negative magnetoresistance in silicon with manganese-atom complexes [Mn]4 // Semiconductors. 2010. Vol. 44, No. 9. P. 1145–1148. DOI: 10.1134/S106378261009006X.

Downloads

Published

2026-09-27