TEMPERAMENT SHAXSINING INDIVIDUAL TIPOLOGIK XUSUSIYATI SIFATIDA
Keywords:
Temperament, shaxs, individual, nerv tizimi, faollik,, hissiy beqarorlik, sangivinik, melanxolik, flegmatik, xolerik, xulq-atvor, shaxs psixologiyasi, senzitivlik, reaktivlik, faollik, reaksiya tempi, introvertlik, ekstrovertlikAbstract
Ushbu maqola shaxsning individual-tipologik xususiyatlaridan biri bo‘lgan temperament va uning psixologik hamda fiziologik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotning maqsadi temperament tushunchasining psixologiyadagi o‘rnini ko‘rsatish, uning oliy nerv faoliyati tiplari bilan bog‘liqligini va shaxs xulq-atvorida namoyon bo‘lish xususiyatlarini tahlil qilishdan iborat. Metodlar sifatida ma’lumotlarni nazariy va qiyosiy tahlil qilish, Gippokrat hamda I.P.Pavlovning fiziologik ta’limotlarini va go‘daklar temperamentiga oid psixologik kuzatuv natijalarini umumlashtirish usullaridan foydalanilgan. Tahlil natijalarida temperamentning tug‘ma, o‘zgarmas psixofizik xususiyat ekani hamda uning senzitivlik, reaktivlik, faollik va ekstravertlik kabi xususiyatlar tizimi orqali belgilanishi ko‘rsatib berildi. Shuningdek, insonlardagi an’anaviy to‘rtta tip sangvinik, xolerik, flegmatik, melanxolik bilan birga go‘daklik davridagi temperament turlari oson, sekin moslashuvchi va qiyin va ularning tarbiya hamda kasb tanlash jarayonidagi o‘rni yoritildi.
References
1. Pavlov, I. P. (1951). Polnoye sobraniye sochineniy (2-e izd., T. 3, Kn. 2). Moskva-Leningrad: Izdatelstvo AN SSSR. (Oliy nerv faoliyati tiplari va temperamentning fiziologik asoslari boʻyicha fundamental asar).
2. Eysenck, H. J. (1970). The Biological Basis of Personality. Springfield: Charles C. Thomas Publisher. (Eysenckning temperament va ekstraversiya/introversiya boʻyicha biologik modeliga bagʻishlangan ilmiy manba).
3. Thomas, A., & Chess, S. (1977). Temperament and Development. New York: Brunner/Mazel. (Goʻdaklik va bolalik davridagi temperament tiplari boʻyicha mashhur longitudinal tadqiqot).
4. Teplov, B. M. (1985). Sravnitelnaya psixofiziologiya va individualno-psixologicheskiye razlichiya. Moskva: Izdatelstvo "Institut prakticheskoy psixologii". (Temperamentning psixodinamik xususiyatlari va neyrofiziologik tahlili).
5. Rusalov, V. M. (2012). Temperament v strukture chelovecheskoy individualnosti: Teoreticheskiye i empiricheskiye issledovaniya. Moskva: Institut psixologii RAN. (Temperament va uning zamonaviy psixometrik koʻrsatkichlari boʻyicha kompleks tadqiqot).
6. Gʻoziyev, E. Gʻ. (2010). Umumiy psixologiya (1-2-kitoblar). Toshkent: "Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati" nashriyoti. (Shaxs va temperament toʻgʻrisidagi mahalliy akademik darslik).
7. Nishonova, Z. T., & Alimova, G. K. (2006). Rivojlanish psixologiyasi. Pedagogik psixologiya. Toshkent: "Oʻzbekiston faylasuflari milliy jamiyati" nashriyoti. (Yosh davrlari va temperament xususiyatlarining shakllanishi boʻyicha manba).
8. www.ziyonet.uz – Pedagogika va psixologiya bo‘yicha ilmiy maqolalar
9. va manbalar.
10. www.psychology.uz – Psixologiya fanining turli yo‘nalishlari bo‘yicha
11. tadqiqotlar va testlar.
12. www.pedagog.uz – O‘qituvchilar va talabalarga mo‘ljallangan
13. pedagogik materiallar.
14. www.mentalhealth.uz – Ruhiy salomatlik va temperamentning inson
15. hayotiga ta’siri bo‘yicha ma’lumotlar.
16. www.asab.cc - Temperament va uni o’rganish tiplari
