“O‘ZBEKISTON SHAROITIDA PNEVMONIYA KASALLIGINI ALVEOLYAR DARAJADA MATEMATIK MODELLASHTIRISH AHAMIYATI”

Authors

  • Boltibayev Shuhratjon Komiljanovich Namangan davlat universiteti dotsenti Email: [email protected] Author
  • Abduraxmanov Azizbek Shokirjon o‘g‘li Namangan davlat universiteti o‘qituvchisi Email: [email protected] Author

Abstract

Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida pnevmoniya kasalligini alveolyar darajada matematik modellashtirishning ilmiy va amaliy ahamiyati yoritilgan. Tadqiqotda pnevmoniyaning patofiziologik jarayonlari, xususan alveolalarda gaz almashinuvi buzilishi, yallig‘lanish jarayonlari va immun javob mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek, atmosfera havosining ifloslanishi, ayniqsa PM2.5 va PM10 zarralarining yuqori konsentratsiyasi kasallik og‘irligiga ta’siri mintaqaviy misollar asosida ko‘rib chiqiladi. Matematik modellashtirish yordamida alveolyar darajadagi jarayonlarni prognozlash, kasallik dinamikasini baholash va davolash samaradorligini aniqlash imkoniyatlari asoslab berilgan. Olingan natijalar O‘zbekiston hududiy ekologik omillarini hisobga olgan holda pnevmoniyani erta aniqlash, og‘ir asoratlarni kamaytirish va sog‘liqni saqlash tizimida innovatsion yondashuvlarni joriy etishda muhim ahamiyat kasb etadi.

References

1. M.I.Ossaiugbo, N.I.Okposo. Mathematical modeling and analysis of pneumonia infection dynamics - Science World Journal, 2021, Vol. 16 No. 2, pp. 73-80. https://scienceworldjournal.org/article/view/21735/14057

2. I.A.Olopade, E.I.Akinola, M.E.Philemon, I.T.Mohammed, S.O.Ajao, S.O.Sangoniyi, G.A.Adeniran, Modeling the Mathematical Transmission of a Pneumonia Epidemic Model with Awareness. J. Appl. Sci. Environ. Manage. 2024, 28 (2), pp 403-413.

3. Kwas H, Rangareddy H, Rajhi HH Sr. Impact of Outdoor Air Pollutants Exposure on the Severity and Outcomes of Community-Acquired Pneumonia in Gabes Region, Tunisia. Cureus. 2024 Aug 10; 16(8):e66578. doi: 10.7759/cureus.66578. PMID: 39156990; PMCID: PMC11330280.

4. Influence of air pollution level on the incidence and severity of pneumonia in children, Web of medicine: Journal of medicine, practice and nursing. Volume 4, Issue 2, February 2026, pp. 201-207. https://repo.tma.uz/xmlui/bitstream/handle/1/3093/41.pdf?sequence=1&isAllowed=y

5. Almutairi, N.; El-Shahed, M. Optimal Control Strategies for a Mathematical Model of Pneumonia Infection. Computation 2025, 13, 204. https://doi.org/10.3390/computation13090204

6. 14.10.2024 yildagi PQ-358-son. Sunʼiy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida - LEX.UZ, 2024, https://lex.uz/docs/7159258

7. Liu, Z., & Wang, H. (). Heavy metal contamination in recycled cotton waste from dust-laden environments. Chinese Journal of Environmental Engineering, 2019, 13(4), pp. 1449–1456.

8. Donghai Li, Yongjian Li, Guiling Li, Yu Zhang, Jiang Li, Haosheng Chen. Fluorescent reconstitution on deposition of PM 2.5 in lung and extrapulmonary organs - PNAS, February 12, 2019, vol. 116, no. 7, pp 2488–2493 https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1818134116

9. Sturm R. Modelling the deposition of fine particulate matter (PM2.5) in the human respiratory tract. AME Med J, 2020 https://amj.amegroups.org/article/view/5437/html

Downloads

Published

2026-04-06